Merdiven Hesaplama aracı; kat yüksekliği, hedef rıht yüksekliği, hedef basamak derinliği ve varsa kullanılabilir yatay uzunluktan rıht/basamak sayısını, gerçek ölçüleri, merdiven eğimini, toplam koşu mesafesini ve yaklaşık eğik taşıyıcı boyunu hesaplar. Sonuç geometrik ön boyutlandırmadır; mimari proje, kaçış, erişilebilirlik ve taşıyıcı sistem kontrolünün yerine geçmez.
Merdiven Hesaplama Aracı Nasıl Kullanılır?
- Alt bitmiş döşemeden üst bitmiş döşemeye kadar toplam kat yüksekliğini santimetre cinsinden ölçün.
- Planladığınız yaklaşık rıht yüksekliğini Hedef Rıht Yüksekliği alanına yazın.
- Basılacak yatay yüzey için hedef basamak derinliğini girin.
- Merdiven için ayrılmış net yatay mesafe biliniyorsa Mevcut Yatay Uzunluk alanına ekleyin. Bu alan isteğe bağlıdır.
- Merdiveni Hesapla düğmesine basarak rıht sayısı, gerçek rıht, basamak sayısı, gerçek basamak derinliği, eğim ve 2R+B değerini birlikte inceleyin.
Bütün ölçüler santimetre olmalıdır. Kaba döşeme ölçüsüyle bitmiş döşeme ölçüsünü karıştırmak ilk veya son rıhtta yükseklik farkı oluşturabilir.
Merdiven Rıht Sayısı Nasıl Hesaplanır?
Araç toplam kat yüksekliğini hedef rıht yüksekliğine böler ve kullanılabilir tam rıht sayısına yuvarlar:
Yaklaşık rıht sayısı = Toplam kat yüksekliği / Hedef rıht yüksekliği
Gerçek rıht yüksekliği = Toplam kat yüksekliği / Tam rıht sayısı
Kat yüksekliği rıht ölçüsüne tam bölünmediğinde hedef değer aynen korunmaz; bütün rıhtların eşit olması için gerçek yükseklik yeniden hesaplanır. Örneğin 300 / 17 = 17,65 çıktığında araç 18 rıht seçer ve gerçek rıhtı 300 / 18 = 16,67 cm yapar.
Rıht Sayısı ile Basamak Sayısı Neden Farklıdır?
Tek kollu, bir döşemeden diğerine çıkan basit merdivende üst döşeme son basma yüzeyi olarak kabul edildiğinde yatay basamak sayısı çoğunlukla rıht sayısından bir eksiktir:
Basamak sayısı = Rıht sayısı − 1
Araç bu kabulü kullanır. Sahanlıklı, döner, balansmanlı veya üst döşeme detayı farklı merdivenlerde uygulama basamak sayısı projeye göre ayrıca düzenlenmelidir.
300 cm Kat Yüksekliği İçin Merdiven Örneği
Toplam kat yüksekliği 300 cm, hedef rıht 17 cm, hedef basamak derinliği 28 cm ve mevcut yatay uzunluk 500 cm olsun. Araç şu sonuçları verir:
- Rıht sayısı: 18 adet
- Basamak sayısı: 17 adet
- Gerçek rıht yüksekliği: 16,67 cm
- Gerçek basamak derinliği: 500 / 17 = 29,41 cm
- Toplam yatay uzunluk: 500 cm
- Merdiven eğimi: 30,96°
- Yaklaşık eğik taşıyıcı boyu: 583,1 cm
- 2R+B konfor değeri: 2 × 16,67 + 29,41 = 62,75 cm
Bu örnek canlı hesaplayıcı sonucu ile doğrulanmıştır. 16,67 cm gerçek rıht, asansörsüz binalar için Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ndeki 16 cm üst sınırını aşar; yalnız geometrik olarak uygun görünmesi mevzuata uygun olduğu anlamına gelmez.
Mevcut Yatay Uzunluk Girilirse Ne Olur?
Yatay alan girildiğinde araç gerçek basamak derinliğini ayrılan mesafeden hesaplar:
Gerçek basamak derinliği = Mevcut yatay uzunluk / Basamak sayısı
Örnekte 500 / 17 = 29,41 cm’dir. Yatay uzunluk girilmez veya sıfır bırakılırsa hedef basamak derinliği kullanılır ve gerekli toplam koşu mesafesi basamak sayısı × hedef basamak derinliği olarak hesaplanır. 17 basamak ve 28 cm derinlikte gerekli yatay uzunluk 476 cm olur.
Merdiven Eğim Açısı Nasıl Hesaplanır?
Bir basamağın gerçek rıhtı R, gerçek basamak derinliği B ise:
Merdiven eğimi = arctan(R / B)
Rıht yükseldikçe veya basamak daraldıkça açı büyür ve merdiven dikleşir. Araç eğimi derece olarak gösterir; ancak güvenli eğim yalnız açıyla belirlenmez. Kullanım türü, kat sayısı, kaçış amacı, kullanıcı profili, sahanlık ve erişilebilirlik şartları birlikte değerlendirilmelidir.
2R+B Merdiven Formülü Nedir?
Merdiven konforu için yaygın bağıntı iki rıht yüksekliği ile bir basamak genişliğinin toplamıdır:
2R + B
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nin merdivenler bölümünde basamak genişliğinin 2a+b = 60–64 cm bağıntısıyla hesaplanması ve 27 cm’den az olmaması öngörülür. Araç bu toplamı sonuç ekranında gösterir. Değer aralıkta olsa bile rıhtın azami yüksekliği, basamak genişliği ve yapı türüne ilişkin diğer şartlar ayrıca sağlanmalıdır.
Merdiven Rıht Yüksekliği Kaç cm Olmalı?
Güncel Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ne göre asansörü olmayan binalarda basamak yüksekliği 16 cm’den, asansörlü binalarda 18 cm’den fazla olamaz. Basamak genişliği 2a+b = 60–64 cm formülüne göre hesaplanmalı ve 27 cm’den az olmamalıdır. Bağımsız bölüm içi, ortak merdiven, kaçış merdiveni veya özel kullanım için başka hükümler ve standartlar devreye girebilir.
Hesaplayıcı binada asansör bulunup bulunmadığını veya kullanım türünü sormaz. Bu nedenle sonuç ekranındaki gerçek rıht değeri kullanıcı tarafından uygun mevzuat maddesiyle karşılaştırılmalıdır.
Merdiven Genişliği ve Sahanlık Hesaba Dahil mi?
Hayır. Araç rıht, basamak ve doğrusal eğim geometrisini hesaplar; merdiven kolu genişliği, sahanlık sayısı ve ölçüsü otomatik belirlenmez. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nde ortak merdiven kolu ve sahanlık genişliği konutlarda kaçış hesabından az olmamak üzere en az 1,20 m, diğer yapılarda 1,50 m; konut içindeki bağımsız bölüm merdivenlerinde 1,00 m olarak belirtilir. Yangın kaçışı için kullanım ve kişi yüküne bağlı hükümler ayrıca uygulanır.
Merdiven Eğik Taşıyıcı Boyu Nasıl Bulunur?
Araç toplam kat yüksekliği ile toplam yatay uzunluğu dik üçgenin kenarları olarak kabul eder:
Yaklaşık eğik boy = √(Kat yüksekliği² + Yatay uzunluk²)
300 cm yükseklik ve 500 cm yatay uzunlukta sonuç yaklaşık 583,1 cm’dir. Bu ölçü yalnız geometrik eğik hattır; taşıyıcının mesnet, bindirme, kesim, profil veya betonarme donatı boyunu belirlemez.
L Tipi, U Tipi ve Sahanlıklı Merdiven Nasıl Hesaplanır?
Toplam rıht sayısı kat yüksekliğine göre aynı yöntemle bulunabilir; fakat rıhtlar kollara dağıtılır. Sahanlıklar toplam yatay yerleşimi değiştirir ve aracın tek doğrusal koşu varsayımına uymaz. L veya U merdivende her kolun basamak sayısı, sahanlık ölçüsü, baş mesafesi ve taşıyıcı sistemi mimari planda ayrı çözülmelidir.
Balansmanlı ve Döner Merdivenlerde Dikkat Edilecekler
Balansmanlı basamaklarda iç ve dış kenar genişliği aynı değildir. Yönetmelikte en dar kenarın 10 cm, basamak ortasının 27 cm’den az olamayacağı belirtilir. Bu araç tek bir sabit basamak derinliği kullandığından balansmanlı, spiral veya kavisli merdivenleri doğru şekilde boyutlandıramaz.
Baş Mesafesi, Korkuluk ve Erişilebilirlik
Merdiven güvenliği yalnız basamak ölçüsünden oluşmaz. Baş mesafesi, kaymaz yüzey, iki tarafta küpeşte/korkuluk, aydınlatma, görsel kontrast ve hissedilebilir uyarıcı yüzeyler kullanım türüne göre kontrol edilmelidir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının Erişilebilirlik Kılavuzu bütün basamakların derinlik ve yüksekliklerinin eşit olmasını, açık rıhttan kaçınılmasını ve gerekli sahanlık/uyarıcı yüzey düzenlemelerini açıklar.
Sonuç Ekranı Nasıl Yorumlanır?
- Rıht sayısı: Kat yüksekliğini eşit düşey parçalara bölen adettir.
- Gerçek rıht: Yuvarlanan tam rıht sayısından sonra oluşan kesin yüksekliktir.
- Gerçek basamak derinliği: Girilen yatay mesafenin basamaklara bölünmüş değeridir.
- 2R+B: Basamak-rıht ilişkisinin yönetmelikteki 60–64 cm aralığıyla karşılaştırılmasına yardımcı olur.
- Eğim ve eğik boy: Doğrusal merdivenin geometrik ön boyutlandırma sonuçlarıdır.
Hedef değerlerden çok gerçek sonuçları esas alın. Özellikle gerçek rıht, gerçek basamak derinliği ve 2R+B değerini birlikte kontrol edin.
Hesaplamanın Sınırları ve Varsayımları
- Tek doğrusal merdiven kolu ve rıht sayısından bir eksik basamak varsayılır.
- Sahanlık, L/U dönüş, balansman, spiral geometri ve üst döşeme detayı modellenmez.
- Merdiven genişliği, baş mesafesi, korkuluk, kaçış kapasitesi ve erişilebilirlik hesaplanmaz.
- Taşıyıcı kesiti, donatı, malzeme dayanımı ve bağlantılar belirlenmez.
- Yerel imar hükümleri, yangın yönetmeliği, TSE standartları ve onaylı proje ayrıca kontrol edilmelidir.
- Sonuç uygulama projesi veya mühendislik onayı değildir.
Birincil Kaynaklar
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı – Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, Madde 31
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı – Erişilebilirlik Kılavuzu: Binalar
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı – Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Kılavuzu
İlgili Hesaplayıcılar
Son güncelleme: 20 Ağustos 2026.