Hafriyat Hesaplama aracı; kazının alt ve üst plan ölçüleri, derinliği ve tekrar adedinden yerindeki kazı hacmini hesaplar. Kabarma payıyla gevşek hafriyat miktarını, kamyonun net kapasitesiyle tahmini sefer sayısını; isteğe bağlı olarak sıkıştırılmış dolgu hedefi için gerekli gevşek malzeme ve dolgu seferini gösterir. Sonuç ön metrajdır; zemin etüdü, şev ve iksa tasarımının yerine geçmez.
Hafriyat Hesaplama Aracı Nasıl Kullanılır?
- Kazı tabanının alt uzunluk ve genişliğini metre cinsinden girin.
- Şevli kazıda üst ağız uzunluğu ve genişliğini yazın. Dik kenarlı teorik kazıda üst ölçüleri alt ölçülerle aynı girin.
- Kazı derinliğini ve aynı ölçülerde kaç kazı yapılacağını belirtin.
- Zemin türüne ve saha verisine göre tahmini kabarma payını girin.
- Kamyon seferi isteniyorsa aracın tonajını değil, sahadaki net taşınabilir hacmini m³ olarak yazın.
- Dolgu planlanıyorsa hedef sıkıştırılmış hacmi ve sıkıştırma sonrası kayıpları karşılamak için gevşek malzeme payını ekleyin.
- Kazı ve Dolguyu Hesapla düğmesiyle yerindeki, gevşek ve sıkıştırılmış hacimleri ayrı ayrı inceleyin.
Hafriyat Hacmi Nasıl Hesaplanır?
Alt ve üst yüzeyleri farklı dikdörtgen olan şevli kazı, kesik piramit yaklaşımıyla hesaplanır:
Alt alan A₁ = Alt uzunluk × Alt genişlik
Üst alan A₂ = Üst uzunluk × Üst genişlik
Tek kazı hacmi = Derinlik / 3 × (A₁ + A₂ + √(A₁ × A₂))
Toplam yerindeki kazı = Tek kazı hacmi × Kazı adedi
Alt ve üst ölçüler eşitse A₁ = A₂ olur ve formül basitçe uzunluk × genişlik × derinlik sonucuna iner.
Şevli Kazı İçin Gerçek Hesaplama Örneği
Alt ölçüsü 10 × 6 m, üst ölçüsü 12 × 8 m, derinliği 2,5 m olan iki aynı kazı düşünelim. Kabarma %20, kamyon net kapasitesi 12 m³; hedef sıkıştırılmış dolgu 100 m³ ve gevşek dolgu payı %15 olsun.
- Alt taban alanı: 10 × 6 = 60 m²
- Üst kesit alanı: 12 × 8 = 96 m²
- Tek kazı: 2,5 / 3 × (60 + 96 + √(60 × 96)) = 193,25 m³
- İki kazının yerindeki toplamı: 193,25 × 2 = 386,49 m³
- %20 kabarma sonrası gevşek hafriyat: 386,49 × 1,20 = 463,79 m³
- 12 m³ kamyonla hafriyat seferi: 463,79 / 12; yukarı yuvarlanınca 39 sefer
- 100 m³ sıkıştırılmış dolgu için %15 paylı gevşek malzeme: 115 m³
- 12 m³ kamyonla dolgu seferi: 115 / 12; yukarı yuvarlanınca 10 sefer
Bu değerler canlı hesaplayıcı sonucu ile doğrulanmıştır. Sefer hesabı hacim kapasitesine dayanır; aracın yasal ağırlık sınırı daha düşükse fiilî yük buna göre azaltılmalıdır.
Dik Kazı Hacmi Nasıl Hesaplanır?
Dik kenarlı 10 × 6 m temel kazısı 2,5 m derinlikteyse üst ölçüler de 10 × 6 girilir:
Hacim = 10 × 6 × 2,5 = 150 m³
Ancak sahada dik kazı yapılabilmesi zemin ve çevre koşullarına bağlıdır. Hesaplayıcı üst ve alt ölçüler eşit girildiğinde dik geometriyi hesaplar; bu geometrinin güvenli olduğunu onaylamaz.
Kazı Kabarma Payı Nedir?
Doğal zemindeki malzeme kazılıp gevşetildiğinde boşluk oranı artar ve taşınacak hacim çoğunlukla yerindeki hacimden büyük olur:
Gevşek hafriyat = Yerindeki kazı hacmi × (1 + Kabarma oranı / 100)
386,49 m³ yerindeki kazıda %20 kabarma 463,79 m³ gevşek hacim üretir. Kabarma oranı toprak, kil, çakıl, ayrışmış kaya, kaya, nem ve kazı yöntemine göre değişir. Her zemin için geçerli tek bir yüzde yoktur; geoteknik rapor, deney, idare poz tarifi veya saha ölçümü esas alınmalıdır.
Yerindeki, Gevşek ve Sıkıştırılmış Hacim Farkı
- Yerindeki hacim: Kazıdan önce zeminin doğal konumundaki geometrik hacmidir.
- Gevşek hacim: Kazıdan sonra kabarmış, kamyona veya stok sahasına alınan hacimdir.
- Sıkıştırılmış hacim: Dolgu tabakalar hâlinde serilip hedef yoğunluğa sıkıştırıldıktan sonraki nihai hacimdir.
Bu üç değeri aynı kabul etmek nakliye ve dolgu planında eksik ya da fazla miktar oluşturur.
Hafriyat Kamyon Seferi Nasıl Hesaplanır?
Sefer sayısı = Gevşek hafriyat hacmi / Kamyon net hacim kapasitesi
Sonuç yukarı yuvarlanır. Kamyon kasasının geometrik hacmi ile güvenle ve yasal olarak taşınabilecek net hacim aynı olmayabilir. Islak zeminde yoğunluk arttığı için ağırlık sınırı, kasa dolmadan önce aşılabilir. Araç yoğunluk veya tonaj hesabı yapmaz; net kapasiteyi kullanıcıdan alır.
1 Kamyon Hafriyat Kaç m³ Alır?
Tek bir sabit değer yoktur. Kasa ölçüsü, araç tipi, malzemenin yoğunluğu, nemi, yükleme biçimi ve yasal azami ağırlık belirleyicidir. Ruhsat/taşıma belgesi ve yüklenici kapasite bilgisindeki net m³ değerini kullanın. “10 teker kamyon her zaman şu kadar alır” gibi genel kabuller teklif ve saha planında doğrulanmalıdır.
Dolgu Malzemesi Nasıl Hesaplanır?
Araç hedef sıkıştırılmış dolgu hacmine kullanıcı tarafından seçilen gevşek malzeme payını ekler:
Gerekli gevşek dolgu = Hedef sıkıştırılmış dolgu × (1 + Gevşek malzeme payı / 100)
100 m³ hedefe %15 pay eklenince 115 m³ gevşek malzeme gerekir. Bu oran gerçek sıkışma katsayısının yerine geçen kullanıcı varsayımıdır. Malzemenin granülometrisi, optimum su muhtevası, serme kalınlığı, ekipman ve istenen Proktor yüzdesi sonucu değiştirir.
Kazıdan Çıkan Toprak Dolguda Kullanılır mı?
Otomatik olarak kullanılamaz. Organik, çok ıslak, donmuş, kirlenmiş veya proje şartlarını sağlamayan malzeme dolguya uygun olmayabilir. Bakanlığın İnşaat Genel Teknik Şartnamesi kazı ve dolgunun onaylı projeye, zemin sınıfına ve uygulama şartlarına göre yapılmasını öngörür. Geri kullanım için laboratuvar sonuçları, zemin raporu ve kontrol teşkilatı/proje onayı esas alınmalıdır.
Şev Payı Hafriyat Hacmini Nasıl Etkiler?
Üst ölçüler büyüdükçe kazı hacmi artar. Örnekte alt alan 60 m² iken üst alan 96 m²’dir; kesik piramit hacmi 193,25 m³ çıkar. Yalnız alt alan × derinlik kullanılsaydı 150 m³ bulunacak ve tek kazıda yaklaşık 43,25 m³ eksik hesap yapılacaktı.
Şev oranı araç tarafından belirlenmez. Üst ölçüler, geoteknik tasarımda seçilen güvenli şev veya iksa düzeninden alınmalıdır.
Kazı Güvenliği ve İksa Hesaba Dahil mi?
Hayır. Yeraltı suyu, komşu yapı temelleri, yol yükü, zemin tabakaları, kazı derinliği ve çalışma alanı şev veya destek yapısı ihtiyacını belirler. Derin ve çevre yapıları etkileyen kazılar, Kazı Destek Yapıları Hakkında Yönetmelik ve geoteknik proje kapsamında uzmanlarca tasarlanmalıdır. Hacim sonucu güvenli kazı yöntemine karar vermez.
Hafriyat Maliyeti Nasıl Hesaplanır?
Bu araç fiyat girişi içermez. Gerçek maliyet için kazı sınıfı ve makine verimi, yükleme, saha içi taşıma, kilometre bazlı nakliye, döküm/bertaraf bedeli, izinler, dolgu malzemesi, serme, sulama ve sıkıştırma ayrı kalemlerdir. Kamyon seferi yalnız nakliye miktarı için bir ön veri sağlar.
Hafriyat Nereye Dökülür?
Hafriyat toprağı gelişigüzel boş alana, dere yatağına veya yol kenarına dökülemez. İlgili belediye/yerel idarenin izin verdiği taşıma ve döküm sahaları ile yürürlükteki Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü kuralları izlenmelidir. Taşıma belgeleri ve yerel ücretler işe başlamadan doğrulanmalıdır.
Sonuç Ekranı Nasıl Yorumlanır?
- Yerindeki kazı: Proje geometrisinin doğal zemindeki hacmidir.
- Gevşek hafriyat: Kabarma eklenmiş taşıma hacmidir.
- Hafriyat seferi: Gevşek hacmin girilen net kamyon kapasitesine göre yukarı yuvarlanmış sonucudur.
- Hedef dolgu: Uygulama sonunda istenen sıkıştırılmış hacimdir.
- Gevşek dolgu/sefer: Sıkışma payı eklenmiş tedarik ve taşıma tahminidir.
Hesaplamanın Sınırları ve Varsayımları
- Kazı, alt ve üst yüzeyi paralel dikdörtgen kesik piramit olarak modellenir.
- Düzensiz arazi, kademeli kazı, farklı derinlikler ve kaya çıkıntıları otomatik modellenmez.
- Kabarma ve dolgu payları kullanıcı varsayımıdır; zemin türü otomatik belirlenmez.
- Kamyon hesabı hacme dayanır; yoğunluk ve yasal tonaj sınırı hesaplanmaz.
- Şev güvenliği, iksa, yeraltı suyu, pompa ve geoteknik tasarım kapsam dışıdır.
- Sonuç keşif özeti, hakediş ölçümü veya mühendislik projesi yerine geçmez.
Birincil Kaynaklar
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yüksek Fen Kurulu – Kazı ve Dolgu İşleri Genel Teknik Şartnamesi
- Yapı İşleri Genel Müdürlüğü – Kazı Destek Yapıları Yönetmeliği Tasarım El Kitabı
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı – Hafriyat Toprağı ve İnşaat Atıkları Mevzuatı Özeti
İlgili Hesaplayıcılar
Son güncelleme: 20 Ağustos 2026.