Başabaş Noktası Hesaplama aracı; dönem sabit giderleri, birim satış fiyatı ve birim değişken maliyetten zarar etmeme sınırındaki satış adedini ve başabaş cirosunu hesaplar. Hedef dönem kârı girildiğinde hedefe ulaşmak için gereken satış miktarını, beklenen satış adedi girildiğinde ise tahmini dönem sonucunu gösterir.
Başabaş Noktası Hesaplama Aracı Nasıl Kullanılır?
Aynı döneme ait kira, sabit maaş, abonelik ve benzeri sabit giderleri toplayın. Bir ürün veya hizmetin satış fiyatını ve her ek satışla oluşan değişken maliyetini ayrı girin. İsterseniz hedef kârı ve beklediğiniz satış adedini ekleyin. KDV’li ve KDV’siz tutarları karıştırmayın; fiyat ile maliyeti aynı vergi esasında hazırlayın.
Başabaş Noktası Formülü
Birim katkı payı = Birim satış fiyatı − birim değişken maliyet
Başabaş satış adedi = Dönem sabit giderleri ÷ birim katkı payı
Başabaş cirosu = Başabaş satış adedi × birim satış fiyatı
Kesirli sonuç, zarara geçmemek için bir üst tam satış adedine yuvarlanmalıdır.
Başabaş Noktası Hesaplama Örneği
Aylık sabit gider 150.000 TL, birim satış fiyatı 500 TL ve birim değişken maliyet 280 TL olsun. Birim katkı payı 220 TL’dir. Başabaş adedi 150.000 ÷ 220 = 681,82 çıkar; en az 682 adet satış gerekir. Matematiksel başabaş cirosu yaklaşık 340.909 TL, uygulanabilir 682 adet için ciro 341.000 TL’dir.
Hedef Kâra Göre Satış Adedi
Hedef satış adedi = (Sabit giderler + hedef dönem kârı) ÷ birim katkı payı
Aynı örnekte 50.000 TL hedef kâr için gereken satış 200.000 ÷ 220 = 909,09’dur. Hedefi karşılamak için en az 910 satış yapılmalıdır.
Beklenen Satışta Kâr veya Zarar
Dönem sonucu = Beklenen satış adedi × birim katkı payı − sabit giderler
900 satış bekleniyorsa toplam katkı 198.000 TL, sabit gider sonrası tahmini kâr 48.000 TL olur. 600 satışta sonuç 18.000 TL zarar olur.
Başabaş Ciro Nasıl Hesaplanır?
Katkı marjı biliniyorsa ciro doğrudan hesaplanabilir:
Katkı marjı = Birim katkı payı ÷ birim satış fiyatı
Başabaş cirosu = Sabit giderler ÷ katkı marjı
Örnekte katkı marjı %44’tür; 150.000 ÷ 0,44 = 340.909 TL başabaş cirosu verir.
Sabit Gider ve Değişken Gider Farkı
Sabit giderler satış olmasa da dönem içinde devam eden kira, sabit ücret ve yazılım aboneliği gibi kalemlerdir. Değişken giderler ürün maliyeti, komisyon, kargo ve işlem başına işçilik gibi satış hacmiyle birlikte değişir. Karma giderler uygun yöntemle sabit ve değişken bölümlere ayrılmalıdır.
Katkı Payı Nedir?
Katkı payı, her ek satışın sabit giderleri karşılamaya ve sonrasında kâr oluşturmaya bıraktığı tutardır. Katkı payı kâr değildir; başabaş noktasına kadar sabit giderleri kapatır. Başabaştan sonraki her ilave satış, başka değişiklik yoksa birim katkı payı kadar dönem kârını artırır.
Katkı Payı Sıfır veya Negatifse Ne Olur?
Satış fiyatı değişken maliyete eşit veya düşükse satış adedini artırarak başabaşa ulaşılamaz. Her satış sabit giderleri karşılamaz ya da zararı büyütür. Fiyat artırılmalı, değişken maliyet düşürülmeli veya ürün karması değiştirilmelidir.
Güvenlik Marjı Nasıl Hesaplanır?
Güvenlik marjı adedi = Beklenen satış adedi − başabaş satış adedi
Güvenlik marjı (%) = (Beklenen satış − başabaş satış) ÷ beklenen satış × 100
Beklenen satış 900, matematiksel başabaş 681,82 ise güvenlik marjı yaklaşık 218 adet ve %24,24’tür. Bu oran satışların ne kadar düşebileceğine ilişkin basitleştirilmiş tamponu gösterir.
Fiyat İndirimi Başabaş Noktasını Nasıl Etkiler?
Maliyet aynı kalırken fiyat düştüğünde katkı payı azalır ve gereken satış artar. Örnekte fiyat 500 TL’den 450 TL’ye düşerse katkı payı 170 TL’ye, başabaş adedi yaklaşık 883’e çıkar. İndirim kararında beklenen hacim artışının bu farkı karşılayıp karşılamadığı incelenmelidir.
Maliyet Artışı Başabaş Adedini Nasıl Değiştirir?
Değişken maliyet 280 TL’den 320 TL’ye çıkarsa 500 TL fiyatla katkı payı 180 TL olur ve başabaş yaklaşık 834 adede yükselir. Sabit giderdeki artış ise katkı payını değiştirmez fakat gereken toplam satış adedini doğrudan artırır.
Birden Fazla Üründe Başabaş Analizi
Farklı katkı paylarına sahip ürünlerde tek ürün formülü doğrudan kullanılamaz. Beklenen satış karmasına göre ağırlıklı ortalama katkı payı hesaplanmalıdır. Ürün karması değiştiğinde başabaş noktası da değişir; yüksek katkılı ürünlerin payının düşmesi daha fazla satış gerektirir.
Hizmet İşletmelerinde Başabaş Noktası
Hizmette birim; saat, seans, proje, geceleme veya müşteri olabilir. Birim değişken maliyete hizmet başına işçilik, sarf ve komisyon; sabit giderlere kapasite kullanılmasa da devam eden maliyetler eklenir. Faturalandırılabilir kapasite fiziksel sınırla karşılaştırılmalıdır.
Başabaş Noktası ile Geri Ödeme Süresi Farkı
Başabaş analizi dönem gelir ve giderlerinin eşitlendiği satış hacmini gösterir. Geri ödeme süresi ise ilk yatırımın gelecekteki nakit akışlarıyla ne zaman geri kazanıldığını inceler. Bir işletme aylık faaliyet başabaşına ulaşsa bile başlangıç yatırımını henüz geri ödememiş olabilir.
KDV Başabaş Hesabına Dahil Edilir mi?
KDV mükellefi işletmeler genellikle gelir ve indirilebilir maliyetleri KDV hariç karşılaştırır. İndirilemeyen vergiler veya doğrudan işletme yükü oluşturan kalemler maliyete dahil edilir. Vergi uygulaması işletmeye göre değişebileceğinden mali müşavir görüşü alınmalıdır.
Sonuç Ekranı Nasıl Yorumlanır?
Başabaş adedi zarar etmeme sınırını, başabaş cirosu bu adedin satış değerini, hedef adet istenen kâr için gereken hacmi ve beklenen dönem sonucu girilen satış planının tahmini etkisini gösterir. Sonucu kapasite, talep, stok ve nakit akışıyla birlikte değerlendirin.
Hesaplamanın Sınırları ve Varsayımları
- Satış fiyatı ile birim değişken maliyetin analiz döneminde sabit kaldığı varsayılır.
- Üretim ve satış adetlerinin eşit olduğu kabul edilir.
- Tek ürün veya sabit satış karması varsayımı kullanılır.
- Kapasite sınırı, stok değişimi ve talep belirsizliği otomatik hesaplanmaz.
- Vergi, finansman ve paranın zaman değeri dahil değildir.
- Basamaklı sabit giderler ayrıca senaryolaştırılmalıdır.
Hesaplama Kaynakları
- Kamu Gözetimi Kurumu – 2026 TMS/TFRS Setleri
- Gelir İdaresi Başkanlığı – Vergi Rehberleri
- KOSGEB – İşletme ve Girişimcilik Kaynakları
İlgili Hesaplayıcılar
- Kâr Marjı Hesaplama
- Ürün Kârlılığı Hesaplama
- Sabit ve Değişken Gider Hesaplama
- ROI Hesaplama
- ROAS Hesaplama
Son güncelleme: 20 Ağustos 2026.