Ortalama Vade İçin Tutar ve Gün Bilgileri Nasıl Girilir?
Ortalama vade hesaplama aracı, her ödemenin tutarını ağırlık olarak kullanır. Büyük tutarlı bir ödeme, küçük tutarlı bir ödemeye göre sonucu daha fazla etkiler. Bu nedenle çek veya senet vadelerini yalnızca toplayıp belge sayısına bölmek, tutarlar farklıysa doğru sonucu vermez.
- Para Birimi: Hesaba katacağınız tutarların ortak para birimini seçin. Araç otomatik kur dönüşümü yapmaz.
- Başlangıç Tarihi: Ortalama günün takvimde hangi tarihe denk geldiğini görmek istiyorsanız ortak başlangıç tarihini girin. Bu alan isteğe bağlıdır.
- Tutar: Her çek, senet, taksit veya ödeme kaleminin tutarını ayrı satıra yazın.
- Vade: Her kalemin aynı başlangıç noktasından itibaren kaç gün sonra ödeneceğini girin. Bu kutu tarih veya ay sayısı değil, gün sayısı alır.
- + Vade Kalemi Ekle: Gerektiği kadar ödeme satırı ekleyin. Yanlış veya hesaba katılmayacak kalemi “Sil” düğmesiyle çıkarın.
“Ortalama Vadeyi Hesapla” düğmesi; ağırlıklı ortalama günü, toplam tutarı, en kısa ve en uzun vadeyi ve dağılım tablosunu gösterir. Başlangıç tarihi girildiğinde ortalama vade tarihi de sunulur.
Ağırlıklı Ortalama Vade Formülü
Ortalama vade = Σ(tutar × vade günü) / Σ(tutar)
Her satır için tutarı gün sayısıyla çarpın, çarpımları toplayın ve toplam ödeme tutarına bölün. Payda ödeme veya belge sayısı değildir. Alternatif gösterimde her ödemenin ağırlığı, o ödemenin toplam tutara oranıdır:
Ağırlık = kalem tutarı / toplam tutar
Ortalama vade = ağırlık₁ × gün₁ + ağırlık₂ × gün₂ + …
Örneğin toplamın %40’ını oluşturan bir kalem, ortalamada %40 ağırlık taşır. Pozitif tutarlarda bulunan ortalama, en kısa ve en uzun vade arasında olmalıdır. Bütün vadeler aynıysa ortalama da o vadedir; bütün tutarlar eşitse sonuç günlerin aritmetik ortalamasına eşit olur.
Üç Çek İçin Ortalama Vade Hesaplama Örneği
Ortak başlangıç tarihi 1 Eylül 2026 olsun. Ödemeleri şu şekilde girin:
| Kalem | Tutar | Vade | Tutar × gün |
|---|---|---|---|
| 1 | 50.000 TL | 30 gün | 1.500.000 |
| 2 | 75.000 TL | 60 gün | 4.500.000 |
| 3 | 100.000 TL | 120 gün | 12.000.000 |
Toplam tutar 225.000 TL, tutar × gün toplamı 18.000.000’dur:
18.000.000 / 225.000 = 80 gün.
Başlangıca 80 takvim günü eklendiğinde ortalama vade tarihi 20 Kasım 2026 olur. Tablodaki ağırlıklar yaklaşık %22,22, %33,33 ve %44,44’tür. Son kalem hem daha büyük hem daha uzun vadeli olduğu için ortalamayı ileri taşır.
Buradaki 18.000.000 değeri tahsil edilecek para veya faiz değildir; tutar ile günün çarpımlarından oluşan ara toplamdır. Gerçek ödeme toplamı 225.000 TL olarak kalır.
Vade Günlerinin Düz Ortalaması Neden Yanıltabilir?
Yukarıdaki vadeleri tutarları yok sayarak hesaplarsanız (30 + 60 + 120) / 3 = 70 gün bulursunuz. Oysa para tutarlarıyla ağırlıklandırılmış sonuç 80 gündür. Örnekteki 10 günlük fark, büyük tutarın daha geç ödenecek olmasından kaynaklanır.
İki eşit tutarlı 30 ve 90 günlük ödeme için 60 gün doğrudur. Ancak 10.000 TL 30 gün ve 90.000 TL 90 gün ise ağırlıklı ortalama (10.000 × 30 + 90.000 × 90) / 100.000 = 84 gün olur. Aynı iki vade, farklı ödeme dağılımında farklı bir ortalama üretir.
Çek Tarihlerinden Gün Cinsinden Vade Nasıl Bulunur?
Bu formda her kalem için ayrı vade tarihi seçimi yoktur. Elinizde ödeme tarihleri varsa önce hepsini tek bir ortak başlangıç tarihine göre gün farkına çevirin. Sonra bulunan günleri ilgili Vade kutularına yazın.
Örneğin ortak başlangıç 1 Eylül ise 1 Ekim ödemesi 30 gün, 15 Ekim ödemesi 44 gündür. İki faturanın da kendi düzenlenme tarihinden itibaren “30 gün vadeli” olması, ortak başlangıca göre ikisinin de 30 gün yazılabileceği anlamına gelmez.
Gün farkı için İki Tarih Arası Gün Hesaplama aracından yararlanabilirsiniz. Başlangıç gününe ayrıca 1 ekleyen, iki ucu da dâhil sayan bir yöntem kullanıyorsanız karşılaştırmanız değişir. Aynı güne ait ödeme ortak başlangıçtan 0 gün uzaktadır.
Başlangıç tarihini formda değiştirmeniz, girdiğiniz Vade günlerini otomatik olarak yeni tarihe göre yeniden hesaplamaz. Günler aynı kalırsa gösterilen ortalama tarih de yeni başlangıca göre kayar.
Kesirli Ortalama Vade Takvim Tarihine Nasıl Yansır?
Ağırlıklı hesap tam gün vermek zorunda değildir. İlk örnekte son kalemin vadesini 120 yerine 90 gün yaparsanız sonuç:
(50.000 × 30 + 75.000 × 60 + 100.000 × 90) / 225.000 = 66,666… gün.
Araç bu sonucu 66,67 gün, 1 Eylül 2026 başlangıcına göre tarihi ise 7 Kasım 2026 olarak gösterir. Tarih çıktısı tam güne yuvarlanır; bu örnekte başlangıca 67 gün eklenir. 73,33 günlük sonuçta ise 73 gün eklenir.
7 Kasım 2026 cumartesidir; araç bu tarihi kendiliğinden pazartesiye taşımaz. Ortalama tarih takvim hesabıdır. Sözleşme, tahsilat veya iş günü uygulamasından doğan farklılıklar ayrıca değerlendirilmelidir. Ekrandaki kesirli gün, saatli bir ödeme randevusu anlamına gelmez.
Peşin Ödeme Ortalama Vadeyi Nasıl Etkiler?
Ortak başlangıç günündeki peşin ödemeyi 0 gün ile hesaba katabilirsiniz. Tutarı sıfır değil, vadesi sıfırdır. Bu kalem paya sıfır katkı verir ancak toplam tutara dâhil olur; böylece diğer vadeler pozitifken ortalamayı kısaltır.
50.000 TL peşin, 75.000 TL 60 gün ve 100.000 TL 120 gün için:
(50.000 × 0 + 75.000 × 60 + 100.000 × 120) / 225.000 = 73,33 gün.
1 Eylül 2026 başlangıcıyla araç 13 Kasım 2026 tarihini gösterir. Aynı ilk tutarın 30 gün vadeli olduğu 80 günlük senaryoya göre ortalama yaklaşık 6,67 gün kısalmıştır.
Excel’de Ortalama Vade Nasıl Hesaplanır?
A2:A4 hücrelerine tutarları, B2:B4 hücrelerine aynı başlangıca göre gün sayılarını yazın. İngilizce işlev adlarıyla:
=SUMPRODUCT(A2:A4,B2:B4)/SUM(A2:A4)
Türkçe Excel’de karşılığı =TOPLA.ÇARPIM(A2:A4;B2:B4)/TOPLA(A2:A4) şeklindedir; ayırıcı bölgesel ayarlara göre değişebilir. Sonuç hücresini önce sayı olarak biçimlendirin. Tutarlarla gün aralıklarının aynı uzunlukta olduğundan emin olun.
Vade tarihleri C sütununda, ortak başlangıç E1’deyse gün farkını örneğin =C2-$E$1 ile hazırlayabilirsiniz. Microsoft’un ağırlıklı ortalama açıklaması çarpımların ağırlık toplamına bölünmesini; DAYS belgesi iki tarih arasındaki gün farkını açıklar.
Ortalama Vade Sonucu Neyi Göstermez?
- Yeni bir ödeme taahhüdü oluşturmaz. Ortalama tarih, farklı vadelerin tutara göre özetidir; mevcut belgelerin vadelerini kendiliğinden değiştirmez.
- Faiz veya iskonto hesaplamaz. Formda faiz oranı yoktur. Aynı toplam tutarı ortalama tarihte tek ödeme yapmak, bütün iskonto yöntemlerinde asıl akışlarla birebir aynı bugünkü değeri vermeyebilir.
- Gecikme faizi veya temerrüt süresi değildir. Araç negatif Vade girişini kabul etmez; geçmiş tarihli kalemlerin durumunu yalnızca eksi gün yazarak modelleyemezsiniz.
- Farklı para birimleri doğrudan toplanmamalıdır. Dönüşüm gerekiyorsa kullanılan kur ve değerleme tarihi belirlenerek tutarlar önce ortak para birimine getirilmelidir.
- Alacak ve borç yönleri ayrı değerlendirilmelidir. Tahsilatları ve ödemeleri gelişigüzel birbirinden çıkararak oluşturulan ağırlıklar standart ortalama vade yorumunu bozabilir.
- Tahsilat riski ve masraflar kapsam dışıdır. Ödemenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği, komisyon, vergi ve iş günü kaymaları hesaplanmaz.
Sonucu nakit planlamasına yardımcı bir gösterge olarak kullanın; ödeme koşulları ve ekonomik değer karşılaştırması için gerekli diğer bilgileri ayrıca değerlendirin.
İlgili Hesaplayıcılar ve Yöntem Kaynakları
Ağırlıklı ortalama ve gün farkı kaynakları yukarıda ilgili açıklamaların yanında verilmiştir. 80 gün, 66,67 gün ve peşin ödeme örnekleri bu sayfadaki hesaplayıcıyla kontrol edilmiştir.
- İskonto Hesaplama – Vadeli tutarın basit iç ve dış yöntemlerle peşin değeri.
- NPV Hesaplama – Çok dönemli nakit akışlarının net bugünkü değeri.
- IRR Hesaplama – Bir nakit akışının iç verim oranı.
Son güncelleme: 28 Ağustos 2026.