Gölge Boyu ve Yönü Hesaplama aracı; tarih, yerel saat, UTC farkı, konum ve nesne yüksekliğini kullanarak düz zemindeki yaklaşık gölge uzunluğunu ve doğrultusunu bulur. Güneş’in azimut ve yükseklik açısı astronomik olarak hesaplanır; ardından cismin boyu trigonometrik gölge formülüne uygulanır. Mimari gölgeleme, bahçe, güneş paneli, fotoğraf ve açık alan planlamasında ön değerlendirme sağlar.
Gölge Boyu Nasıl Hesaplanır?
Dikey bir nesne, yatay ve düz bir zemin ile doğrudan Güneş ışığı varsayıldığında nesne, gölge ve ışın bir dik üçgen oluşturur:
Gölge boyu = Nesne yüksekliği / tan(Güneş yükseklik açısı)
Gölge/yükseklik oranı = 1 / tan(Güneş yükseklik açısı)
Güneş 45° yükseklikteyse tan 45° = 1 olduğu için gölge nesneyle aynı boydadır. Güneş yükseldikçe tanjant büyür ve gölge kısalır; Güneş ufka yaklaştıkça gölge hızla uzar.
Gölge Yönü Nasıl Bulunur?
Gölge, Güneş’in yatay doğrultusunun tam tersine uzanır. Güneş azimutu gerçek kuzeyden saat yönünde ölçülür:
Gölge azimutu = (Güneş azimutu + 180°) mod 360°
Güneş azimutu 145° ise gölge yönü 325° olur ve yaklaşık kuzeybatıyı gösterir. Azimut 0° kuzey, 90° doğu, 180° güney ve 270° batı referansına dayanır.
Gölge Hesaplama Aracı Nasıl Kullanılır?
- Hesaplama tarihini ve yerel saati girin.
- Seçilen tarihte geçerli UTC farkını yazın.
- İl merkezi kısayolunu seçin veya enlem-boylamı manuel girin.
- Nesne yüksekliğini istediğiniz birimle yazın.
- Gölgeyi Hesapla düğmesine basın.
- Gölge boyu, yönü, Güneş yüksekliği, Güneş azimutu ve oranı birlikte inceleyin.
Sonuç nesne yüksekliğiyle aynı birimdedir. Yüksekliği metre girerseniz gölge metre, santimetre girerseniz santimetre olarak yorumlanır. Nesnenin zemine dik ve zeminin yatay olduğu varsayılır.
İstanbul’da 2 Metrelik Nesne Gölgesi Örneği
13 Ağustos 2026 saat 12:00, UTC +3, İstanbul merkez koordinatı 41,0082 / 28,9784 ve nesne yüksekliği 2 metre girildiğinde araç şu sonucu verir:
| Gölge boyu | 1,171 metre |
|---|---|
| Gölge yönü | 325,4° — Kuzeybatı |
| Güneş yüksekliği | 59,65° |
| Güneş azimutu | 145,41° |
| Gölge/yükseklik oranı | 0,586 |
Kontrol işlemi: 2 / tan(59,65°) ≈ 1,171 metredir. Güneş güneydoğuda 145,41° yönündeyken gölge bunun karşısına, 145,41 + 180 = 325,41° ile kuzeybatıya uzanır.
Güneş 30°, 45° ve 60° Yükseklikteyken Gölge
| Güneş yüksekliği | Gölge/yükseklik oranı | 2 m nesnenin gölgesi |
|---|---|---|
| 30° | 1,732 | 3,464 m |
| 45° | 1,000 | 2,000 m |
| 60° | 0,577 | 1,155 m |
Bu karşılaştırma, yükseklik açısı düştükçe gölgenin doğrusal değil, tanjant ilişkisi nedeniyle hızla uzadığını gösterir.
Sabah ve Akşam Gölgesi Neden Uzundur?
Güneş doğuş ve batışa yakınken yükseklik açısı küçüktür. Formülün paydasındaki tanjant sıfıra yaklaştığı için teorik gölge çok büyür. Gerçekte arazi, atmosfer, binalar ve Güneş diskinin boyutu sonsuz gölgeyi engeller. Ufka çok yakın sonuçlar bu nedenle yalnızca yaklaşık değerlendirilmelidir.
Güneş Öğlesinde Gölge Neden En Kısadır?
Yerel güneş öğlesinde Güneş o günkü en yüksek konumuna ulaşır ve dikey bir nesnenin gölgesi çoğunlukla günün en kısa değerini alır. Resmî saat 12:00 ile güneş öğlesi aynı olmak zorunda değildir; boylam, zaman dilimi ve zaman denklemi arada fark oluşturur. En kısa gölge için aracın farklı saat sonuçları karşılaştırılabilir.
Gölgeden Nesne Yüksekliği Nasıl Bulunur?
Güneş yüksekliği ve gölge boyu biliniyorsa formül tersine çevrilebilir:
Nesne yüksekliği = Gölge boyu × tan(Güneş yüksekliği)
Aynı anda gölgesi ve yüksekliği bilinen bir referans çubuk kullanılarak benzer üçgen yöntemi de uygulanabilir: Bilinmeyen yükseklik / bilinmeyen gölge = referans yüksekliği / referans gölge. Zemin eğimi ve ölçüm doğruluğu sonucu etkiler.
Eğimli Zeminde Gölge Boyu
Aracın formülü yatay zemin içindir. Zemin gölge yönünde yukarı eğiliyorsa gölge daha kısa, aşağı eğiliyorsa daha uzun görünebilir. Eğimin hem açısı hem azimutu üç boyutlu geometriyle hesaba katılmalıdır. Çatı, yamaç ve profesyonel mimari tasarımda düz zemin sonucu yeterli değildir.
Bina ve Ağaç Gölgesi Hesaplama
Nesne tek bir dikey yükseklikle temsil edilebiliyorsa temel formül yaklaşık sonuç verir. Geniş bina, eğimli çatı veya düzensiz ağaç tacında farklı noktalar farklı gölgeler üretir. Gölge zarfı için nesnenin üç boyutlu geometrisi ve çevredeki engeller modellenmelidir. Araç, en yüksek dikey noktanın düz zemindeki ideal uç gölgesini tahmin eder.
Güneş Paneli ve Bahçe Planlamasında Kullanım
Panel sıraları arasındaki gölgelenme, bitkilerin gün içindeki ışık süresi veya pergola gölgesi için tarih ve saat bazlı ilk kontrol yapılabilir. Tek bir saat bütün yılı temsil etmez. Kışın Güneş daha alçak olduğundan gölge riski genellikle artar. Tasarımda kritik kış tarihleri ve günün farklı saatleri ayrı ayrı hesaplanmalıdır.
Fotoğraf ve Açık Alan Planlaması
Gölge yönü, çekim sırasında ışığın hangi taraftan geldiğini anlamaya yardımcı olur. Uzun gölge için düşük Güneş yüksekliği; kısa gölge için daha yüksek açı tercih edilir. Festival, pazar, oturma alanı veya çocuk oyun alanı planlanırken birkaç tarih ve saat senaryosu karşılaştırılmalıdır.
UTC Farkı ve Koordinat Hataları
Bir saatlik UTC hatası Güneş saat açısını yaklaşık 15° kaydırabilir; gölge yönü ve boyu belirgin değişebilir. Türkiye günümüzde UTC+3 kullanır, fakat geçmiş tarihlerde yaz-kış saati kuralları farklıdır. Enlem ve boylamın ters yazılması da tamamen farklı sonuç üretir. İlçe düzeyindeki hassas hesapta gerçek koordinatı kullanın.
Sonuçların Sınırları ve Varsayımlar
- Nesnenin zemine dik, zeminin yatay olduğu varsayılır.
- Gölgeyi bölen bina, ağaç veya arazi engelleri hesaba katılmaz.
- Atmosferik kırılma modeli ve ufka yakın ışık koşulları yaklaşık sonuç verir.
- Nesnenin genişliği ve üç boyutlu şekli modellenmez.
- Güneş ufkun altındaysa doğrudan güneş gölgesi oluşmadığı için fiziksel sonuç üretilemez.
- Profesyonel mimari ve enerji tasarımında üç boyutlu gölgeleme analizi gerekir.
Hesaplama Kaynakları
- NOAA – Güneş azimutu ve yükseklik hesaplamaları
- NOAA – Güneş konumu ve atmosferik kırılma ayrıntıları
- NREL – Güneş yükseklik, zenit ve azimut açıları
Son güncelleme: 13 Ağustos 2026.